Evet. Dinen fakir sayılan Müslüman kardeşe zekat ve fitre verilebilir. Kardeşin erkek ya da kız, evli ya da bekar olması fark etmez. Anne, baba, dede, nine, çocuk, torun ve eşe ise zekat ve fitre verilemez.
Evet. Kardeşin cinsiyeti hükmü değiştirmez. Ölçü, kardeşin dinen fakir olmasıdır; yani temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı malı bulunmamasıdır.
Evet, iki durumda da verilebilir. Belirleyici olan medeni hal değil, kardeşin kendisinin dinen zengin olmamasıdır.
Evet, abla ve ağabey de kardeştir. Fakir olan amca, dayı, hala, teyze ve kardeş çocuklarına da zekat verilebilir.
Hayır. Anne, baba, dede ve nineler (usul), çocuklar ve torunlar (füru) ile eş, kişinin bakmakla yükümlü olduğu yakınlardır. Bu yüzden onlara zekat, fitre ve fidye verilemez.
Evet. Hadiste akrabaya verilen sadaka için iki sevap olduğu bildirilir: biri sadaka, biri akrabalık bağını gözetme sevabı (Nesâî, İbn Mâce).
Evet. Diyanet'e göre zekat verirken yoksul akrabaya öncelik vermek daha sevaplıdır, çünkü bunda hem zekat borcunu ödeme hem de sıla-i rahim vardır.
Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu — Fakir kardeşe zekât verilebilir mi? · Zekât kimlere verilmez? · Fıtır sadakası kimlere verilebilir?
Fitre (fıtır sadakası), Ramazan Bayramı'na ulaşan Müslümanların vermesi gereken bir sadakadır. Hanefî mezhebine göre, temel ihtiyaçları ve bir yıllık borcu dışında nisap miktarı (80,18 gr altın veya bu değerde) mala sahip olan kişi fitre vermekle yükümlüdür. Şâfiî mezhebine göre ise bayram günü ve gecesi yiyeceğinden fazlasına sahip olan herkes fitre verir. Dinen fakir olan kardeşe fitre verilebilir. Fitre miktarı her yıl Diyanet tarafından açıklanır.
Zekât, nisap miktarı mala sahip olan Müslümanın, üzerinden bir yıl geçen malının kırkta birini (%2,5) ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Ramazan'a özgü değildir, yılın herhangi bir zamanında verilebilir. Fitre ise Ramazan Bayramı'nın birinci günü vacip olur. Bayramdan önce de verilebilir; bayram namazından önce verilmesi tavsiye edilir.
Hanefî mezhebine göre fitre için de nisap şartı aranır. “Bir günlük yiyecekten fazlası yeterlidir” görüşü Şâfiî mezhebine aittir. Fitre ve zekât nedir konusundan zekât ise zenginlik ölçüsü ile kabul edilen mala sahip olan kişilerin Allah rızası için muhtaç kişilere vermesi gereken bir miktar parayı ifade etmektedir. Zekâtın kişiye farz olabilmesi için malın nisaba ulaşması, artıcı (nemâ) özellikte olması ve nisaba ulaştığı andan itibaren üzerinden bir yıl geçmesi gerekir. Ayrıca 1 yıllık borcundan ve kişinin asıl ihtiyaçlarından fazlasının olması halinde verildiği bilinmektedir. Kardeşe de verilebilen zekât muhtaçlık durumunda dinen farz kılınmış yardımdır. Zekât zenginlik ölçüsü olup 80.18gr 20 miskal, 5 deve, 30 sığır, 40 koyun ve keçiyle ölçülmektedir.
Kardeşe fitre ve zekât verilir mi sorusu beraberinde dinen vacip olan durumlarında öğrenilmesini sağlamaktayız. Genel bakımdan muhtaçlık yaşayan kardeşe fitre ve zekât verilmektedir. Bu durum dini açıdan bu şekilde yorumlanmaktadır. Kuran-ı Kerim’de bulunan infak ile ilgili ayetlerde muhtaçlık yaşayan kişilere zekât ve fitre verme konuları çok sık işlenmiştir. Üst üste hatırlatılan birçok sürede yardımlaşma konularına ağırlık verilmiştir. Bunun yanı sıra bir insanın başka bir insana yapacağı yardımda gönüllü olması Allah’ın rızasını da kazanmasını sağlamaktadır. Bu yüzden hem dinen hem de insanlık yönünden çok önemli bir konudur.
Ramazan fitresi günümüz şartlarına göre yıl içinde diyanet tarafından belirlenen miktara göre bağışlanır. Zekât ise zenginlik ölçüsü olup belirli şartların oluşması halinde verilen miktardır. Hanefî mezhebine göre ikisinde de nisap şartı aranır. Fark, zekâtta malın üzerinden bir yıl geçmesi gerekmesidir. İkisi arasında belirgin durumlar vardır. Bu yüzden iyi ayırt edilmesi gerekmektedir. Kardeşe fitre ve zekât verilir mi sorgulamasının cevabı da her ikisinin muhtaçlık halinde verilebileceğini göstermektedir. Dini yönden çok önemli olan bu konu her yıl ramazan ayında yapılmaktadır. İkisi arasında benzerlikler ve farklılıklar da vardır. Bu yüzden ayrı incelenmesi gereken konular şeklinde belirtilmektedir.
Fitre ve zekât kimlere verilir sorgulamasından önce her iki dini konunun da ortak özelliklerinden bahsetmek gerekir. Genel bakımdan fitre ve zekâtın ortak özellikleri şu şekilde sıralanmaktadır.
Fitre ve zekât ile ilgili ortak özelliklerden bahsettikten yardımlaşma konusuna da değinilmesi gerekir. Fitre ve zekât muhtaç olan kardeşe verilebilmektedir. Yardım ise dilediğiniz her muhtaç insana yapabileceğiniz bir şeydir. Hayır kurumlarının büyük role sahip olduğu girişimlerde yardımlaşma kapsamında gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaştığı bilinmektedir. Bu sayede insanlar daha bilinçli yardım yapabilmektedir. Son yıllarda kolay bir yardımlaşma şekli olan SMS uygulaması hayır kurumlarının yönettiği bir uygulamadır. Yardımlaşma haricinde fitre veya sadaka şeklinde de kullanılan bu sistem birçok kişinin arayıp bulamadığı muhtaç insanlara yardım yapılmasını sağlamaktadır. Daha büyük yardımlar için veya kurban bağışı gibi durumlar için hayır kurumunun hesabına belirlenen miktarı yollamanız yeterlidir.
Ramazan fitresi ve zekât kimlere verilir kapsamında birçok fetva duymuş olabilirsiniz. Dinen uygulanması gereken fitre ve zekât listesi şu şekilde sıralanıyor olup her insanın vicdan muhasebesi yapacağı konu şeklinde yorumlanmaktadır.
(Tevbe Suresi, 60. ayet)
Belirtilen maddeler fitre ve zekât kimlere verilir sorusunun genel cevabıdır. İnsanlar gerçekten ihtiyaç sahibi olup ta bir insana yardım etmediğinde bu durum Allah’ın rızasını da kaybetmeyle sonuçlanabilmektedir. Dini vecibeler adı altında belirtilen bu durum aslında insani duygularında pekişmesini sağlayan durumlarla bağdaştırılmaktadır. Her bakımdan insan insana muhtaçtır. Çok derin düşününce bunu anlayabilmek mümkündür. Aşağılayıp hor gördüğünüz insan günü geldiğinde sizin tek kurtuluşunuz olabilir. Bu yüzden dikkatli olmak ve üzerimize düşen görevi yapmak mecburiyetindeyiz.
Fitre ve zekât nedir konusu dini açıdan çok uzunca anlatılacak konulardır. Fitre yani fıtır sadakası kişinin bakmakla yükümlü olmadığı ihtiyaç sahibi Müslümanlara verilen bir yardımdır. Fıtır sadakası ve oruç fidyesi vermek zorunda olan kişilerin direkt veya dolaylı şekilde belirtilen durumdan yararlanmaması esastır. Aynı kural zekât içinde geçerli olup kişiler zekât ve fitrelerini kendi usulünce belirleyememektedir. Zekât konusu kişinin mal varlığı, zenginliği ile ölçülmektedir. Geçmiş yıllarda bu durum hayvan miktarı ile ölçülüyordu. Çünkü tarihte bir insanın mal varlığı hayvanlar ve sadece altınlar şeklinde biliniyordu. Oturulan ev, kullanılan araba ve ev eşyası gibi temel ihtiyaçlar zekât hesabına girmez. Zekât, bunların ve bir yıllık borcun dışında nisap miktarı mala sahip olanlara düşer.
Ramazan fitresi ve zekât nedir konusunda yapılan açıklamalar bu şekilde belirtiliyor olup her insanın cinsiyet ayırmaksızın üzerine düşen görevler şeklinde yorumlanmaktadır. Türkiye çapında başlatılan yardımlaşma kampanyaları sayesinde her insan 1 günlük yiyeceği bulunması halinde fitre verebiliyor olup SMS uygulaması yöntemi ile yapabilmektedir. Hayır kurumlarının bu doğrultuda topladığı yardımlar ihtiyaç konusunda tespit edilmiş kişilere yönlendirilmektedir. Bu sayede gerçekten ihtiyaç sahibine yaptığınız yardım ile gönlünüz de rahat olacaktır.
Fitre ve zekât nedir konularını yorumladıktan sonra kimlerin fitre ve zekât verebileceği konuşulmalıdır. Akli dengesi yerinde olan her insanın fitre ve zekât verebilmesi mümkündür. Ergenlik çağına gelinmiş olması zekât ve fitre vermek açısından yeterli bulunmaktadır. Fakat bu konu kişinin durumuna göre değişebilmektedir. Fitre ve zekât verecek kişinin Müslüman olması gerekir. Bu durum önemlidir. Çünkü zekât ve fitre konuları İslam şartlarında geçen konulardır. Zekât verecek kişiler için nisap miktarınca mala sahip olunması gerekir. Hanefî mezhebine göre fitre için de nisap miktarı mal gerekir; ancak zekâttaki gibi malın üzerinden bir yıl geçmesi şartı aranmaz. Nisap miktarı mala sahip olmayan kişi de dilerse fitre verebilir; bu durumda verdiği nafile sadaka olur. Malını dilediği gibi kullanabilen ve kendi servetinden yapabilmesi mümkündür. Belirtilen durumlar fitre ve zekâtın uygunluğu açısından da önemlidir. Çünkü her biri derin detaylar içeren konular olup kişinin kendi belirlediği miktarca verilememektedir.